W ostatnim numerze Mojego Miasta została podjęta kwestia znaczenia Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Solidarność Knurów-Szczygłowice w środowisku zakładowym Jastrzębskiej Spółki Węglowej SA (JSW SA)
oraz aktywnej partycypacji w środowisku lokalnym. W dniach 12 i 13 lutego 2026 r. odbyło się „referendum” za przyjęciem Porozumienia Zawieszającego niektóre wypłaty dla pracowników spółki. 97,24% załogi opowiedziało się za przyjęciem „referendum”, czyli łącznie 16 203 pracowników JSW SA Pracownicy wykazali się dużą odpowiedzialnością za losy spółki i zgodzili się, w drodze powszechnego głosowania w ramach przedsiębiorstwa, na ograniczenie swoich pensji, aby zapobiec utracie płynności finansowej przedsiębiorstwa. Warto jednak podkreślić, że forma wyrażenia opinii przez pracowników, określona przez Zarząd JSW SA oraz media mianem „referendum”, nie jest nim w znaczeniu prawnym.
Porozumienie Zawieszające na JSW SA
Na stronie internetowej jednego z największych w Europie przedsiębiorstw z branży górniczej można przeczytać, że „Zarząd JSW S.A. dziękuje Załodze za liczny udział w referendum oraz za odpowiedzialną i przemyślaną decyzję, która ma fundamentalne znaczenie dla przyszłości Spółki i ochrony miejsc pracy”. Ok. 97 % załogi zgodziło się na opóźnienie wypłacenia czternastej pensji za 2025 rok do 2027 roku; zmianę wypłaty zeszłorocznej i tegorocznej nagrody barbórkowej wraz z ekwiwalentem na dwie równe raty; zawieszenie wypłaty deputatu węglowego oraz wypłaty biletów z Karty Górnika. Powyższe stanowisko jest rezultatem negocjacji pomiędzy związkami zawodowymi a Zarządem JSW. Po uzyskaniu porozumienia Zarząd zwrócił się do załogi w celu wyrażenia swojej opinii. Pozostaje kwestią dyskusyjną, czy w przypadku negatywnego wyniku treść porozumienia nie powinna wejść w życie. Zostało ono wypracowane przez delegacje wszystkich związków zawodowych, które reprezentują ogół załogi. Ponadto „referendum” zaproponowane przez Zarząd nie miało formy referendum w sensie prawnym, tj. norm prawnych regulujących polskie prawo pracy.
Referendum w polskim prawie pracy
Referendum strajkowe nie jest pojęciem wykorzystanym bezpośrednio w polskim prawie. Jest to potoczna nazwa określająca głosowanie pracowników nad zgodą dotyczącą organizacji strajku zakładowego, który może zostać ogłoszony przez organizację związkową, po uzyskaniu co najmniej 50% głosów pracowników zakładu pracy. Reguluje to art. 20 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 123, z 2025 r. poz. 1661). Referendum musi zostać odpowiednio przeprowadzone. W tym zakresie powołuje się organ, który będzie odpowiedzialny za „zebranie głosów, zweryfikowanie uprawnionych, obliczenie, stwierdzenie ważności i ogłoszenie wyników. Innymi słowy, musi zostać powołany organ referendalny. To, że ustawa w tym zakresie milczy, jest zupełnie bez znaczenia. Podmiot prowadzący spór w jego imieniu musi powyższe uczynić na podstawie ogólnej normy zadaniowej” (cyt. za A. Sobczyk Zarys Systemu Prawa Pracy [t. 3, WUJ, 2024] str. 423). „Referendum” zorganizowane przez Zarząd JSW SA nie może zostać uznane za referendum w sensie prawnym, ze wszystkimi jego konsekwencjami.
Referendum na JSW SA
W przeddzień rozpoczęcia „referendum” na każdej kopalni JSW SA odbyły się tzw. masówki, czyli spotkania całości załogi z dyrektorem kopalni oraz przedstawicielami reprezentatywnych związków zawodowych. Zebrania miały na celu przedstawienie wszystkim pracownikom istotnej wagi głosowania dla kondycji spółki oraz zachowania miejsc pracy. Pracownicy JSW przez 24 godziny mieli możliwość oddania głosu na „tak” lub „nie”, odbijając swoje karty pracownicze na jednym z dwóch urządzeń przygotowanych do zapisu elektronicznego głosu. Z tego względu, „referendum” nie było tajne ani nie wymagało koniecznego liczenia głosów. Taki sposób przeprowadzenia tej inicjatywy był możliwy z uwagi na brak kwalifikacji tego głosowania jako referendum w rozumieniu ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych.
Pozostawiając na boku rozważania prawne, należy stwierdzić, że oficjalne zapytanie adresowane do ogółu załogi JSW SA było odpowiedzialnym krokiem ze strony Zarządu. Każdy z pracowników mógł poczuć się współodpowiedzialny za największy w województwie śląskim zakład pracy. Brak zatwierdzenia Porozumienia przez załogę, a w konsekwencji ograniczenia wypłat dla pracowników, mógłby doprowadzić do utraty płynności finansowej spółki. Stanowiłoby to podstawę do rozpoczęcia postępowania restrukturyzacyjnego spółki. Postawienie JSW SA w stan likwidacji oznaczałoby utratę przez pracowników osłon socjalnych w postaci możliwości odejścia na emeryturę górniczą lub poprzez pobranie jednorazowej odprawy pieniężnej. Osłony socjalne zostały zapewnione poprzez nowelizację ustawy o funkcjonowaniu górnictwa w 2025 r. Porozumienie wyraźnie zastrzega, że „w przypadku, gdy w okresie obowiązywania niniejszego Porozumienia nastąpi istotna poprawa sytuacji ekonomicznej JSW S.A., Pracodawca dokona wypłaty świadczeń zawieszonych na podstawie Porozumienia Zawieszającego”. Miejmy nadzieję, że trudna sytuacja finansowa spółki przeminie i największy producent węgla koksującego w Europie znów odzyska dawną świetność i płynność finansowaną. „Nie możemy iść dalej naprzód (…) Jeżeli nie znajdzie się w życiu społecznym dość przestrzeni dla talentów i inicjatywy (człowieka). A nade wszystko dla jego pracy” (Jan Paweł II, Gdynia, 11 czerwca 1987 r.).
Dr MICHAŁ BARYCKI - Doktor nauk prawnych. Absolwent Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie oraz Max Planck Institut für Innovation und Wettbewerb w Monachium. Specjalizuje się w prawie własności intelektualnej, w szczególności europejskim prawie patentowym, prawie autorskim oraz prawie konkurencji. Autor licznych publikacji naukowych w czasopismach polskich oraz zagranicznych.
